Aandeelhouderscontract onmisbaar tussen aandeelhouders

Waarom een aandeelhouderscontract?

We praten over een situatie met meerdere aandeelhouders. Het kan bijvoorbeeld gaan om 50-50 verhoudingen, maar ook om een meerderheidsaandeelhouder met 1 of meerdere minderheidsaandeelhouders. Daartoe is mijns inziens een goede aandeelhoudersovereenkomst cruciaal. Een goed aandeelhouderscontract kan conflicten voorkomen of – tenminste – de gevolgen daarvan regelen. Daarmee een zgn. deadlock voorkomend.

Een goede aandeelhoudersovereenkomst geeft duidelijkheid over zeggenschap, samenwerking en een toekomstige exit. Voor de meerderheidsaandeelhouder is het essentieel om duidelijke afspraken te maken die een latere verkoop van (alle) aandelen mogelijk en afdwingbaar maken. Ook de minderheidsaandeelhouder heeft (groot) belang bij duidelijke afspraken, in aanvulling op de statuten, zodat een ieder weet wat zijn of haar rechten en plichten zijn.

Statuten zijn de basis, maar in de praktijk veelal te algemeen voor complexe samenwerkingen tussen aandeelhouders. In een aandeelhoudersovereenkomst kunt u veel concreter vastleggen wat er gebeurt in allerlei uitgeschreven situaties. Bijvoorbeeld in geval van wanpresteren, als aandeelhouder (en als manager): wanneer is daarvan sprake? Wat is het gevolg?

Het Burgerlijk Wetboek kent immers voor werknemers allerlei regels voor beëindiging arbeidsovereenkomst en ontslag (ontbinding, art. 7:669 BW en ontslag op staande voet, art. 7:678 BW). Doch zulke duidelijke wettelijke regels kent de wet niet voor aandeelhouders (c.q. managers).

Hooguit kennen we de uitstoting (art. 2:336 BW e.v.), waarbij onder voorwaarden een aandeelhouder tegen zijn wil kan worden uitgekocht. Maar daarvoor is vereist dat deze aandeelhouder de vennootschap zodanig schaadt dat het voortduren van het aandeelhouderschap onaanvaardbaar is. U snapt het al … geen heel duidelijke norm om op te toetsen.

Een eenmanszaak kunt u staken. Een vennootschap onder firma (VOF) of maatschap kunt u opzeggen. De onderneming kunt u verkopen. Een BV kunt u niet zomaar “opzeggen” of als zodanig verkopen.

Zijn er meer aandeelhouders, dan kunt u doorgaans alleen van uw eigen aandelen afraken, door ze te verkopen. Wel graag tegen een mooie prijs. Ingevolge de meest gangbare statuten heeft u dan een aanbiedingsplicht aan uw medeaandeelhouder(s). Maar wellicht wilt u uw aandelen aan een derde kunnen verkopen, die veel meer biedt dan uw medeaandeelhouder(s). Of u bent meerderheidsaandeelhouder en u wilt 100% van alle aandelen aan een derde verkopen, die een goede prijs biedt. Uw medeaandeelhouder(s) willen uw aandelen wel kopen, maar niet tegen de hoofdprijs. En zij willen hun eigen aandelen niet aan een derde verkopen.

Als u dan geen goed aandeelhouderscontact heeft, heeft u een (groot) probleem. Zeker als er verder geen (grote) geschillen spelen met de andere aandeelhouder(s).
U kunt dan niet zomaar een beroep doen op de wettelijke geschillenregeling (recent nog aangepast, de Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure (de “Wagevoe”) is op 1 januari 2025 in werking getreden).

Wat ontbreekt vaak in statuten en is ook anderszins vaak niet (goed) geregeld?

Statuten bevatten meestal niet de uitgebreide afspraken die nodig zijn voor een soepele verkoop van de onderneming (exit). Denk bijvoorbeeld aan duidelijke:

• drag-along en tag-along bepalingen.
• bad leaver en good leaver bepalingen. Denk aan de koppeling met managementovereenkomst of arbeidsovereenkomst, als het niet de bedoeling is dat er stille aandeelhouders ontstaan (wel aandelen, maar niet meer werkzaam voor de vennootschap / haar onderneming).
• specifieke afspraken over waardering van aandelen of een van tevoren bepaalde vaste formule voor waardering van aandelen.
• afspraken bij deadlock of geschillen (*).
• bepaling waarin wordt aangegeven wat er precies van de aandeelhouders wordt verwacht: wat is hun inbreng in de vennootschap, financieel of anderszins? Om hen daarop later te kunnen aanspreken, wanneer aan de orde.
• bepaling over voorkeursrecht. Om aan alle aandeelhouders gelijke kansen te geven, om te voorkomen dat ze verwateren, wordt
  meestal een contractueel pro rata voorkeursrecht afgesproken (zie ook art. 2:206a BW).
• change of control” bepaling, waarmee wordt voorkomen dat men in de aandeelhoudersvergadering wordt geconfronteerd met personen waarmee men geen zaken wenst te doen.
• verplichtingen bij overdracht van aandelen aan derden.
• bescherming van de positie van de meerderheidsaandeelhouder. Denk aan het moeten voorleggen van bepaalde (bestuurs)besluiten aan de AVA (“reserved matters”), beperking van vertegenwoordiging etc.
• bepalingen over uitkering op de aandelen.
• bepalingen waar, hoe en onder welke voorwaarden eventueel benodigde financiering wordt opgehaald.
• verhouding statuten ten opzichte van de aandeelhoudersovereenkomst (welke heeft voorrang?).
• non concurrentiebeding / relatiebeding voor minderheidsaandeelhouders.
• bepalingen over het eventueel aanblijven van minderheidsaandeelhouders na verkoop (gedurende een bepaalde periode) ten behoeve van overdracht en continuïteit.
• enz.

Juist dit soort onderwerpen zijn cruciaal als de onderneming later als geheel verkocht moet kunnen worden. Voor de goede orde: het betreft geen volledige opsomming van onderwerpen. Veelal per opdracht te bezien wat er allemaal (nog verder) geregeld behoort te worden.

(*) In het aandeelhouderscontract behoort te worden bepaald wat er moet gebeuren als de besluitvorming in de vennootschap staakt, omdat er geen doorslaggevende stem kan zijn.

Drag-along bepalingen dienen ertoe de andere aandeelhouder(s) mee te kunnen trekken bij een beoogde verkoop van (vrijwel) alle aandelen aan een derde. Dit dient zoveel mogelijk te worden dichtgetimmerd, rekening houdend met diverse scenario’s.
Maatwerk dus.

Onlangs heb ik een cliënt bijgestaan in een stevige onderhandeling met zijn medeaandeelhouder. Ziekte speelde een rol. Mijn cliënt wilde vertrekken en er was wel ooit een concept aandeelhouderscontract opgesteld, maar deze concepten waren niet afgerond, noch door partijen ondertekend.

Een voorbeeld van een soortgelijke zaak waar dit ook niet goed was geregeld betreft de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 11 maart 2020, waar eisende partij zich beriep op een overeengekomen meeverkoopplicht voor de andere aandeelhouder. Niet alleen betrof het nog slechts concept contracten, ook inhoudelijk bezien zag de rechter geen overeengekomen meeverkoopplicht (drag along) voor de andere aandeelhouder in betreffende omstandigheden van dat geval. Ik verwijs u naar rechtsoverweging 3.5 van deze uitspraak.

Als u dus als aandeelhouder in bepaalde situaties alle aandelen van de onderneming wilt kunnen verkopen aan een derde partij en u zorgt niet voor een kloppende (en getekende) aandeelhoudersovereenkomst, dan kunt u in de situatie terecht komen dat uw aandelen en aldus de onderneming feitelijk onverkoopbaar zijn. Als de andere aandeelhouder(s) niet meewerken. Een koper wil namelijk meestal de hele onderneming en dus alle aandelen in handen krijgen.
Een voor uw wensen en situaties op maat gemaakte aandeelhoudersovereenkomst is derhalve cruciaal. Standaard statuten volstaan doorgaans niet.

Leaver-bepalingen worden met name opgenomen om te zorgen dat een vertrekkende aandeelhouder niet als (passieve) aandeelhouder achterblijft wanneer de betrokkenheid bij de onderneming wijzigt.

Denk daarbij ook aan samenloop van diverse, contractueel te regelen situaties. Een aandeelhouder kan zijn aandelen aanbieden en op basis van de statuten aanspraak maken op een door deskundigen vast te stellen prijs (conform de marktwaarde). Maar wat als zij of hij tevens valt te bezien als een bad leaver onder het gesloten aandeelhouderscontract en slechts aanspraak zou kunnen maken op een veel lagere prijs? Als deze samenloop niet juist contractueel wordt geregeld, speelt al gauw een “uitleg geschil”.

Belangrijk is dus dat deze onderwerpen helder worden vastgelegd. In de jurisprudentie zien we immers vaak “uitleg geschillen” voorbij komen: hoe hebben partijen een bepaald artikel bedoeld? Vaak maken rechters dan gebruik van de zgn. Haviltex maatstaf (zie daarover mijn blog artikel: Haviltex bij koopovereenkomst aandelen). Daarbij speelt ook een rol of partijen juridisch advies hebben ingewonnen. Een voorbeeld daarvan zijn navolgende uitspraken:

• Hof Den Haag 28 maart 2023, ECLI:NL:GHDHA:2023:961
• Rb. Amsterdam 18 januari 2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:867

Goed aandeelhouderscontract = belangrijk voor elke (meerderheids)aandeelhouder

Voor de meerderheidsaandeelhouder (en eigenlijk voor elke aandeelhouder) is het belangrijk dat een toekomstige verkoop niet wordt geblokkeerd door onduidelijke afspraken. Een uitgebalanceerd aandeelhouderscontract zorgt ervoor dat de verkoop van het bedrijf juridisch én commercieel haalbaar blijft.

Daarbij is balans belangrijk: te veel vrijheid voor één partij leidt tot risico’s, te veel beperking tot stilstand. Een goed aandeelhouderscontract beschermt alle betrokken belangen en houdt de onderneming verkoop klaar.

Ook een minderheidsaandeelhouder heeft groot belang bij heldere afspraken. Een minderheidsaandeelhouder wil bijvoorbeeld de tag along regeling goed en uitgebalanceerd vastgelegd hebben. Dat zij of hij (mee) kan cashen zodra de meerderheidsaandeelhouder zijn of haar aandelen gaat verkopen.

Laat uw aandeelhouderscontact toetsen of een aandeelhoudersovereenkomst opstellen

Een aandeelhouderscontract is maatwerk. De inhoud moet aansluiten op uw aandeelhoudersstructuur, onderneming, wensen en ambities en exitstrategie. Laat daarom statuten en aandeelhouderscontract altijd op elkaar afstemmen.

Aandeelhoudersovereenkomst nodig? Of wilt u zeker weten dat uw aandeelhouderscontract uw onderneming én uw exit belang goed beschermt?

Ontdek waarom goede afspraken onmisbaar zijn en wat (standaard) statuten vaak missen voor een toekomstige verkoop van uw aandelen of bedrijf.

Neem gerust contact op voor een heldere beoordeling en praktisch advies.

Bellen kan naar: 06- 57 644 156. Mailen kan naar: info@schetsadvocatuur.nl

Graag ben ik u van dienst.

Berkel-Enschot, 26 mei 2026
Auteur van dit artikel © :
mr. Enno Schets
Advocaat
Schets Advocatuur
013-5331752
06-57644156
Zie www.schetsadvocatuur.nl

Dit blog artikel is met aandacht geschreven, doch is algemeen van karakter en van informatieve aard. Deze algemene informatie kan niet of verminderd van toepassing zijn, zulks afhankelijk van de specifieke omstandigheden van uw situatie. Dit blog artikel dient derhalve niet als concreet juridisch advies te worden beschouwd. Elke situatie staat op zich en behoeft normaliter maatwerk. Schets Advocatuur aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor het gebruik en de gevolgen van het gebruik van de informatie uit dit blog artikel.